Ürəyin işemik xəstəliyi (koronar arteriya xəstəliyi)

İşemiya nə deməkdir

Ürək fasiləsiz işləyən bir əzələdir və işləmək üçün oksigenə ehtiyacı var. Bu oksigeni ona öz üzərində gedən damarlar — koronar arteriyalar — gətirir. İşemiya toxumanın öz işini görmək üçün lazım olan qandan az qan almasıdır. Ürəkdə bu, çox vaxt koronar arteriyanın daralması ilə başlayır.

Daralmanın arxasında illərlə davam edən bir proses dayanır: damarın divarında xolesterin, iltihab hüceyrələri və lifli toxumadan ibarət lövhə (ateroskleroz lövhəsi) toplanır və damarın içindəki keçid daralır. Burada vacib bir nöqtə var. İstirahət halında əzələnin tələbatı azdır, daralmış damar da bu tələbatı hələ qarşılaya bilir — ona görə insan illərlə heç nə hiss etmir. Problem yük düşəndə ortaya çıxır: ürək daha sürətli və daha güclü vurmalı olur, tələbat artır, dar damar isə bu artımı ötürə bilmir. Nəticədə əzələ "aclıq" siqnalı verir. Bu siqnal stenokardiya (angina) adlanır.

Yəni stenokardiya müstəqil bir xəstəlik deyil, işemiyanın verdiyi xəbərdarlıqdır.

İki fərqli mənzərə: stabil stenokardiya və kəskin koronar sindrom

Praktikada ən çox işə yarayan bilik bu iki halı ayırd etməkdir, çünki birində planlı qiymətləndirmə üçün vaxt var, digərində yoxdur.

Stabil stenokardiya

Lövhə möhkəm bir örtüklə örtülüdür və yerində durur. Narahatlıq gözlənilən şəkildə davranır: təxminən eyni miqdarda yük eyni narahatlığı yaradır, dayandıqda keçir. Həftələr, aylar boyu mənzərə oxşar qalır. Bu, təcili hal deyil — ancaq "təcili deyil" ilə "əhəmiyyətsiz deyil" ayrı şeylərdir. Stabil stenokardiya qiymətləndirilməli, riski hesablanmalı və idarə olunmalıdır.

Kəskin koronar sindrom

Burada tarazlıq qəflətən pozulur. Lövhənin üzərindəki örtük cırılır, cırılmış səthdə qan laxtası əmələ gəlir, damardakı axın kəskin azalır və ya bütünlüklə dayanır. Bu qrupa qeyri-stabil stenokardiya və miokard infarktı (ürək krizi) daxildir. Narahatlıq artıq yükdən asılı olmur: istirahətdə gəlir, uzun sürür, dincəlməklə keçmir, soyuq tər, ürəkbulanma və hava çatmaması ilə müşayiət oluna bilər. Qan almayan ürək əzələsinin bir hissəsi hər dəqiqə geri dönməyəcək şəkildə itir. Ona görə bu hal saatlarla evdə müşahidə edilə bilməz — dərhal 103.

Arada qalan siqnal

Çox vaxt gözdən qaçan üçüncü mənzərə də var: aylardır sabit gedən narahatlıq son bir-iki həftədə tezləşib, daha az yüklə yaranır, ya da artıq oturarkən də görünür. Bu, lövhənin sabitliyinin pozulmasının erkən əlaməti ola bilər və qeyri-stabil stenokardiya kimi qiymətləndirilir. Belə hallar planlı qəbul mövzusu deyil: narahatlıq indi də davam edirsə, istirahətdə gəlirsə və ya güclənirsə, 103-ə zəng edin; şikayət keçib, lakin son günlərdə açıq şəkildə dəyişibsə, gecikmədən təcili tibbi qiymətləndirmə üçün müraciət edin.

Ən faydalı əlamət: yüklə yaranır, dincəlməklə keçir

Sinə ağrısının onlarla səbəbi var. Kabinetdə ürək mənşəli olub-olmadığını fərqləndirməyə ən çox kömək edən şey ağrının şiddəti deyil, nə vaxt gəlib nə vaxt getdiyidir.

Nə vaxt yaranır: pilləkənlə yuxarı qalxarkən, yuxarıya doğru yolda, tələsik yeriyərkən, soyuq havada və küləyə qarşı gedərkən, ağır yeməkdən sonra hərəkət edərkən, güclü emosiya və ya gərginlik anında.

Necə hiss olunur: sıxılma, ağırlıq, "üzərinə bir şey qoyulmuş" hissi, bəzən yanğı. Adətən döş sümüyünün arxasında, geniş bir sahədə — barmaqla bir nöqtə göstərmək çətindir.

Hara yayılır: çənəyə, boyuna, sol qola, bəzən hər iki qola, kürəklər arası nahiyəyə, bəzən mədənin üst hissəsinə.

Nə qədər sürür: bir neçə dəqiqə, adətən iki-on dəqiqə arası.

Nə ilə keçir: dayanmaqla, dincəlməklə — çox vaxt beş dəqiqə içində.

Ürək mənşəli olma ehtimalını azaldan əlamətlər isə bunlardır: barmaqla dəqiq göstərilə bilən nöqtəvi ağrı; bir-iki saniyə çəkən "iynə batması"; bədən vəziyyətini dəyişdirdikdə və ya dərin nəfəs aldıqda dəyişən ağrı; sinə qəfəsinə barmaqla basdıqda təkrarlanan ağrı; saatlarla eyni şiddətdə davam edən ağrı. Bunların arxasında əzələ-oynaq, mədə, tənəffüs sistemi problemləri və ya narahatlıq dura bilər. Yenə də bu ayrım riyazi deyil. Həkim qərarı bir cümləyə deyil, bütün şəklə əsaslanır.

Hər zaman belə olmur: qeyri-tipik gedişlər

Yuxarıdakı klassik təsvir dərsliklərdə var. Real həyatda isə xeyli xəstədə mənzərə bu təsvirə tam uyğun gəlmir.

Qadınlarda

Qadınlarda işemiya çox vaxt klassik sinə ağrısı ilə deyil, təngnəfəslik, izahsız yorğunluq (əvvəllər asan gördüyü işi görməyə gücün çatmaması), ürəkbulanma, tərləmə, çənə, boyun və ya kürəklər arası nahiyədə narahatlıq şəklində özünü göstərir. Bu şikayətlər tez-tez gərginlik, qanazlığı və ya menopauza ilə izah edilir, diaqnoz da gecikir. Bir də qadınlarda daha çox rastlanan bir hal var: böyük koronar arteriyalar angioqrafiyada demək olar ki, təmiz görünür, lakin ürəyi qidalandıran çox kiçik damarların səviyyəsində işemiya realdır. Buna mikrovaskulyar angina deyilir — yəni problem böyük damarda deyil, kiçik damar şəbəkəsindədir. Bu, "ağrınız yoxdur" demək deyil, ayrıca yanaşma tələb edən diaqnozdur.

Yaşlı insanlarda

Yaşla birlikdə ağrı hissi dəyişir, hərəkət həcmi də azalır. Nəticədə ağrını yaradacaq yük həddi heç vaxt keçilmir. Belə hallarda xəstəlik ağrı ilə deyil, təngnəfəslik, ümumi zəiflik, huşun dumanlanması, iştahsızlıq və ya izahsız yıxılma ilə üzə çıxa bilər.

Diabeti olanlarda

Uzunmüddətli və yaxşı idarə olunmayan diabet ağrı siqnalını daşıyan sinirləri zədələyir. Buna görə ciddi işemiya, hətta infarkt, gözlənilən ağrı olmadan keçə bilər — buna səssiz işemiya deyilir. Bu insanlarda izahsız təngnəfəslik, soyuq tər, ürəkbulanma, qan şəkərinin səbəbsiz pozulması və ya kəskin halsızlıq ciddiyə alınmalıdır.

Əvvəllər stent qoyulmuş, koronar bypass əməliyyatı keçirmiş və böyrək xəstəliyi olan insanlarda da şikayət mənzərəsi silinmiş ola bilər. (Bypass — tutulmuş damar seqmentini kənardan keçən yeni damar yolu ilə əvəz edən ürək cərrahiyyəsidir.)

Risk faktorları

İdarə oluna bilənlər

Siqaret və bütün tütün məmulatları, elektron siqaret də daxil olmaqla; yüksək arterial təzyiq; xolesterin profilinin pozulması; 2-ci tip diabet və prediabet; artıq çəki, xüsusilə qarın nahiyəsində toplanan piy; hərəkətsiz həyat tərzi; müalicə olunmayan yuxu apnesi — yuxu zamanı tənəffüsün təkrar-təkrar qısa müddətə dayanması — və uzunmüddətli yuxu pozğunluğu; həddindən artıq alkohol.

İdarə oluna bilməyənlər

Yaş, kişi cinsi və ailə anamnezi.

Ailə anamnezi — hansı hədd əhəmiyyət daşıyır

"Nənəm ürəkdən keçdi" cümləsi tez-tez eşidilir. Lakin 80 yaşında baş verən hadisə sizin risk hesabınızda gənc yaşda baş verən hadisə ilə eyni çəkiyə malik deyil. Kardioloji qiymətləndirmədə əhəmiyyət daşıyan hədd budur:

Birinci dərəcəli qohumda (ana, ata, bacı, qardaş) — kişidə 55 yaşdan əvvəl, qadında 65 yaşdan əvvəl infarkt, stent, bypass əməliyyatı və ya ürək mənşəli ani ölüm. Buna "erkən ailə anamnezi" deyilir və bu, riski müstəqil şəkildə yuxarı qaldırır.

Ailədə gənc yaşda infarkt hallarının toplanması, üstəlik çox yüksək xolesterin dəyərləri irsi xolesterin pozğunluğunu düşündürür. Belə ailələrdə yalnız xəstənin özünün deyil, yaxın qohumlarının da yoxlanması məsləhət görülür.

Az müzakirə edilən, lakin nəzərə alınan amillər

Xroniki iltihabi xəstəliklər (romatoid artrit, sistemli lupus kimi), xroniki böyrək xəstəliyi, keçmişdə döş qəfəsi nahiyəsinə şüa müalicəsi, hamiləlikdə preeklampsiya (hamiləlik zamanı arterial təzyiqin yüksəlməsi və sidikdə zülal itkisi ilə gedən hal) və ya gestasion diabet (yalnız hamiləlik dövründə ortaya çıxan qan şəkəri yüksəkliyi) keçirmək, 45 yaşdan əvvəl menopauza, polikistik yumurtalıq sindromu.

Diaqnostika yolu

Aşağıdakı siyahı hər kəsin keçdiyi pilləkən deyil. Hansı testin lazım olduğu şikayətin xarakterindən, risk profilindən, yaşdan, digər xəstəliklərdən və ən mühümü — testin nəticəsinin qərarı dəyişib-dəyişməyəcəyindən asılıdır. Nəticəsi heç nəyi dəyişməyəcək test xəstəyə fayda yerinə narahatlıq gətirir.

Söhbət və fiziki müayinə

Ən çox məlumat verən mərhələ hələ də diqqətli söhbətdir: narahatlıq hansı yükdə yaranır, nə qədər sürür, nə ilə keçir, son həftələrdə dəyişibmi, ailə tarixi nədir, hansı dərmanlar qəbul olunur. Bu suallara verilən cavablar sonrakı bütün addımları müəyyən edir.

Elektrokardioqrafiya (EKQ)

Ürəyin elektrik fəaliyyətini dərinin üzərinə qoyulan elektrodlarla qeyd edən sürətli və əlçatan müayinədir. Keçmiş infarkt izini, ritm pozuntusunu və kəskin vəziyyətdə həyati əhəmiyyətli dəyişiklikləri göstərə bilər. Məhdudiyyəti aşağıda ayrıca izah olunur.

Qan analizləri

Xolesterin profili, qan şəkəri və son iki-üç ayın orta qan şəkərini əks etdirən HbA1c göstəricisi, böyrək funksiyası, qanazlığı, qalxanabənzər vəzi göstəriciləri. Kəskin şübhə olduqda ürək əzələsinin zədə markeri (troponin) müəyyən intervalla təkrar ölçülür — bir ölçmə çox vaxt kifayət etmir.

Exokardioqrafiya

Bu, ürəyin ultrasəs müayinəsidir: şüa yükü yoxdur, ürəyin quruluşunu, vurma gücünü, klapanları və əvvəlki infarktın qoyduğu izi göstərir. Koronar arteriyaların özündəki darlıq bu müayinə ilə görünmür. Bunu bilmək vacibdir, çünki "exokardioqrafiyam normaldır" cavabı koronar xəstəliyi inkar etmir.

Yük (stress) testləri

Məqsəd nəzarət altında yük verib işemiyanı üzə çıxarmaqdır: qaçış zolağında (treadmill) EKQ ilə yük testi, yük altında exokardioqrafiya (fiziki yük mümkün olmayanda yük dərman vasitəsilə yaradıla bilər) və mövcud olduğu mərkəzlərdə nüvə görüntüləmə üsulları. Bu testlər həm diaqnoza, həm də işemiyanın nə qədər geniş sahəni tutduğunu qiymətləndirməyə xidmət edir.

Koronar KT angioqrafiya

Kateter olmadan, kontrast maddə və rentgen şüası ilə koronar arteriyaların şəklini alır. Xəstəlik ehtimalı aşağı və ya orta olanda "burada ciddi darlıq yoxdur" nəticəsini vermək üçün faydalıdır. Damar divarında kalsium çox olduqda şəklin dəqiqliyi azalır.

İnvaziv koronar angioqrafiya

Damarların birbaşa görüntüləndiyi istinad müayinəsidir: nazik kateter biləkdəki və ya qasıqdakı arteriyadan yeridilir, kontrast maddə verilir, darlığın yeri, sayı və uzunluğu görünür. Lazım olduqda həmin müayinə zamanı darlığın həqiqətən qan axınını azaldıb-azaltmadığını ölçən funksional qiymətləndirmə aparıla bilər və göstəriş varsa müdaxilə eyni seansda davam edə bilər. Bu müayinənin və müdaxilənin riskləri aşağıda ayrıca yazılıb. Ətraflı: Koronar angioqrafiya.

Ağrı olmayan anda çəkilmiş normal EKQ nəyi inkar edir

Bunu ayrıca yazıram, çünki kabinetdə ən çox rastlanan yanlış rahatlıq mənbəyi məhz budur.

EKQ ürəyin yalnız çəkildiyi saniyələrdəki elektrik fəaliyyətini qeyd edir. Stabil koronar xəstəlikdə istirahət halında qan axını əzələnin tələbatını qarşılayır — deməli o anda əzələ "aclıq" çəkmir və elektrik şəkli tamamilə normal ola bilər, damarda ciddi darlıq olsa belə. Sinə ağrısı ilə həkimə gedib normal EKQ cavabı aldıqdan sonra koronar xəstəlik diaqnozu alan xəstələr az rast gəlinən hal deyil.

Buradan üç nəticə çıxır:

• Ağrı keçəndən sonra çəkilmiş normal EKQ araşdırmanı bitirmək üçün əsas deyil. Klassik yüklə əlaqəli şikayət varsa, qiymətləndirmə davam etməlidir.
• Ağrı anında çəkilmiş EKQ daha dəyərlidir, çünki dəyişikliyi tutma şansı yüksəkdir.
• Kəskin koronar sindromda da başlanğıc EKQ normal ola bilər. Ona görə şübhə olduqda EKQ təkrarlanır və zədə markeri təkrar ölçülür. Bir normal cavabla evə göndərilmək düzgün yanaşma deyil.

"EKQ-m normal idi" cümləsi ağrının səbəbini izah etmir. Onu izah edən şey şikayətin öz xarakteridir.

Müalicə prinsipləri

Müalicənin iki ayrı hədəfi var və bunları ayırmaq çox şeyi aydınlaşdırır:

1. Şikayəti azaltmaq — insanın gündəlik həyatını məhdudiyyət olmadan yaşaması.
2. Gələcək riski azaltmaq — infarkt və ölüm ehtimalını aşağı salmaq.

Bu iki hədəf həmişə eyni müdaxilə ilə əldə edilmir. Bəzi addımlar əsasən simptoma, bəziləri əsasən riskə təsir edir. Stent qərarını anlamaq üçün açar məhz buradadır.

Risk faktorlarının idarəsi — təməl

Bu hissə tez-tez "əlavə tövsiyə" kimi qəbul edilir, halbuki xəstəliyin gedişatını dəyişən əsas hissədir. Siqaretin dayandırılması gedişata təsiri baxımından müalicənin ən güclü addımlarından biridir. Sonra arterial təzyiqin və qan şəkərinin hədəf aralığında saxlanması, xolesterinin həkimlə müəyyən edilmiş hədəfə endirilməsi, həftəlik fiziki aktivliyin — həkimlə razılaşdırılmış formada — artırılması, çəkinin, yuxunun və gərginliyin idarəsi gəlir. Bu addımların hamısı bir məqsədə xidmət edir: lövhənin böyüməsini ləngitmək və örtüyünün cırılma ehtimalını azaltmaq.

Dərman müalicəsi

Dərmanları iki qrupda düşünmək olar: ürəyin iş yükünü azaldıb narahatlığı yüngülləşdirənlər və lövhənin cırılması ilə laxta əmələ gəlmə riskini azaldanlar.

Bu səhifədə dərman adı və doza yazılmır. Səbəbi sadədir: eyni diaqnozda seçim nəbzə, təzyiqə, böyrək funksiyasına, digər xəstəliklərə və artıq qəbul edilən dərmanlarla qarşılıqlı təsirə görə dəyişir, ona görə hər xəstə üçün ayrıca təyin edilir. İnternetdən oxunmuş sxemi özünə tətbiq etmək bu xəstəlikdə zərərsiz deyil.

Bir praktiki qeyd də var: ağrı olmadığı üçün dərmanı öz qərarı ilə dayandırmaq ən çox rast gəlinən səhvlərdən biridir. Riskə təsir edən dərmanların işi hiss olunmur — buna görə "yaxşıyam" hissi onların lazımsız olduğunu göstərmir.

Revaskülyarizasiya

Damarda qan axınının bərpası deməkdir və iki yolu var: kateter vasitəsilə aparılan perkutan koronar müdaxilə (adətən stent qoyulmaqla) və koronar bypass cərrahiyyəsi. Hansının seçilməsi tutulmuş damarların sayı, darlığın yerləşməsi, diabetin olub-olmaması, ürəyin vurma gücü və xəstənin ümumi vəziyyətindən asılıdır. Mürəkkəb hallarda qərar tək bir həkimin deyil, kardioloqla ürək cərrahının birgə müzakirəsinin nəticəsi olur.

Kəskin infarktda söhbət tamam başqadır: orada tutulmuş damarın mümkün olan ən qısa müddətdə açılması müalicənin özüdür və müzakirə mövzusu deyil.

Niyə hər darlığa stent qoyulmur

Bu, xəstələrin ən çox soruşduğu və ən az izah edilən mövzudur. Dörd səbəb var.

Birincisi, yalnız angioqrafiya şəklinə baxaraq qərar vermək kifayət etmir. Şəkildə orta dərəcəli — təxminən 50–60 faiz — görünən bir darlıq ürək əzələsinə çatan qanı real olaraq azaltmaya bilər. Bunu ayırd etmək üçün müdaxilə zamanı darlığın hər iki tərəfində təzyiq ölçülür (funksional qiymətləndirmə) və ya əvvəlcədən aparılmış yük testinin nəticəsi nəzərə alınır. Funksional olaraq əhəmiyyət daşımayan darlığa stent qoymaq xəstəyə fayda vermir, əvəzində prosedur risklərini və uzunmüddətli dərman rejimini əlavə edir.

İkincisi, ateroskleroz bir nöqtənin xəstəliyi deyil. Proses damar sistemi boyunca yayılmışdır. Stent bir seqmenti açır, xəstəliyi dayandırmır. Buna görə stentdən sonra da risk faktorlarının idarəsi və dərman müalicəsi davam edir — stent "işi bitirən" müdaxilə deyil.

Üçüncüsü, stabil xəstədə əsas gözlənilən fayda simptomun azalmasıdır. Dərman müalicəsi ilə narahatlığı keçən, gündəlik həyatı məhdudlaşmayan stabil xəstədə stent infarkt riskini avtomatik olaraq azaltmır. Bu, stentin dəyərsiz olduğunu deyil, göstərişin əhəmiyyətini göstərir.

Dördüncüsü, müdaxilənin aydın və mübahisəsiz yeri var. Dərman müalicəsi ilə keçməyən və ya gündəlik həyatı məhdudlaşdıran stenokardiya; testlərdə geniş sahəni tutan ağır işemiya; ürəyin vurma gücünün azalması ilə birləşən darlıq; anatomik olaraq risk daşıyan yerləşmə — məsələn sol əsas koronar arteriya; və kəskin koronar sindrom. Bu vəziyyətlərdə müdaxilənin gecikdirilməsi doğru deyil.

Qısası: "damarında darlıq var" cümləsi ilə "bu darlıq müdaxilə tələb edir" cümləsi eyni şey deyil. İkincisinə keçmək üçün şikayət, testlər, anatomiya, digər xəstəliklər və xəstənin öz gündəlik həyatı birlikdə qiymətləndirilir.

Müdaxilənin faydası və riskləri

Göstəriş aydın olduqda invaziv angioqrafiya və stentləmə gündəlik həyatı məhdudlaşdıran şikayəti azalda, kəskin halda isə ürək əzələsini xilas edə bilər. Bununla belə, bu müdaxilələr risksiz deyil və razılıq verməzdən əvvəl nəyi qəbul etdiyinizi bilmək haqqınızdır.

• Giriş yeri. Kateter biləkdən və ya qasıqdan yeridilir. Həmin nahiyədə qansızma, göyərmə, ağrı, daha nadir hallarda damarın zədələnməsi və ya toplanmış qanın boşaldılması ehtiyacı ola bilər. Bilək yolu bu baxımdan adətən daha rahat keçir.
• Kontrast maddə. Allergik reaksiya mümkündür. Kontrast həm də böyrək funksiyasına yüklənir — xüsusən əvvəlcədən böyrək xəstəliyi, diabet və ya su itkisi olduqda. Buna görə müayinədən əvvəl böyrək göstəriciləri yoxlanılır, maye rejimi planlaşdırılır və kontrastın miqdarı mümkün olan həddə saxlanılır.
• Şüa. Prosedur rentgen şüası altında aparılır. Doza müasir avadanlıqda aşağı səviyyədə saxlanılır, lakin sıfır deyil — göstərişsiz təkrar müayinə edilməməsinin bir səbəbi də budur.
• Prosedur zamanı. Ritm pozuntusu, damar divarının zədələnməsi, laxta əmələ gəlməsi mümkündür. Çox nadir hallarda infarkt, insult, təcili cərrahi müdaxilə ehtiyacı və ölüm riski var. Bu hadisələr nadirdir, amma "olmur" demək düzgün olmaz.
• Stentdən sonra. Stentin içində təkrar daralma (restenoz) və stent trombozu — yəni stentin içində laxta ilə tutulması — mümkündür. Trombozun ən mühüm səbəblərindən biri laxtaya təsir edən müalicənin öz qərarı ilə kəsilməsidir. Ona görə bu müalicə heç vaxt həkimlə razılaşdırılmadan dayandırılmır.
• Texniki cəhətdən çətin hallar. Ağır kalsifikləşmiş damarlarda, sol əsas koronar arteriyada və əvvəlki bypassdan qalan tutulmuş şuntlarda müdaxilə daha mürəkkəbdir və risk profili fərqlidir. Belə hallarda qərar ayrıca çəkilir, xəstə ilə birlikdə müzakirə edilir və lazım gələrsə ürək cərrahı da müzakirəyə qatılır.

Bu siyahının məqsədi prosedurdan çəkindirmək deyil. Göstəriş aydın olduqda gözlənilən fayda bu risklərdən üstün qiymətləndirilir; göstəriş aydın olmadıqda isə risk qalır, fayda isə qalmır. Qərar məhz bu tarazlığın üzərində verilir.

Müdaxilə lazım gələrsə

Dr. Şəfa Şahbazova Bakıdakı Lux İnternational Hospital-ın Kardiologiya şöbəsində ambulator kardioloq qəbulu ilə yanaşı invaziv müdaxilələr aparır: koronar angioqrafiya; perkutan koronar müdaxilə və stentləmə (dərman örtüklü stentlərlə); damar divarının ağır kalsifikləşdiyi — yəni bərkidiyi — hallarda rotablasiya; stentin içində təkrar daralma (restenoz) baş verdikdə dərman örtüklü balonla müdaxilə; mürəkkəb anatomiyalarda, o cümlədən sol əsas koronar arteriyada müdaxilə; əvvəlki bypass əməliyyatından qalan şuntların tutulduğu hallarda onların açılması.

Bu prosedurların heç biri hər xəstə üçün nəzərdə tutulmuş standart addım deyil. Hər biri klinik qiymətləndirmədən sonra, aydın göstəriş olduqda planlaşdırılır və yuxarıda sadalanan risklər xəstə ilə birlikdə müzakirə edilir.

Nə vaxt gözləmək olmaz — 103

Aşağıdakı əlamətlərdən biri varsa, bu, planlı qəbul mövzusu deyil. Dərhal 103 nömrəsinə zəng edin:

• Döş qəfəsində 15–20 dəqiqədən uzun sürən, dincəlməklə keçməyən sıxıcı, ağır narahatlıq.
• Bu narahatlığın çənəyə, boyuna, sol qola, hər iki qola və ya kürəklər arası nahiyəyə yayılması.
• Soyuq tər, ürəkbulanma, qusma, güclü daxili narahatlıq və ölüm qorxusu hissi.
• Kəskin təngnəfəslik, istirahət halında hava çatmaması.
• Huşun itməsi, huşun dumanlanması, dərinin bozarması.
• İstirahət halında yeni yaranan sinə narahatlığı, ya da son günlərdə tezləşən, əvvəlkindən az yüklə gələn narahatlıq.
• Diabeti olan və ya yaşlı insanda izahsız kəskin halsızlıq, soyuq tər və təngnəfəsliyin birlikdə görünməsi.

Nə etməməli: avtomobili özünüz sürüb xəstəxanaya getməyin; "bir az uzansam keçər" deyib gözləməyin; internetdən oxuduğunuz dərmanı öz başınıza qəbul etməyin; təkbətək qalmayın — yanınızda kimsə olsun və qapını açıq buraxın.

Kəskin infarktda müalicənin nəticəsi birbaşa vaxtdan asılıdır. İtirilmiş hər dəqiqə geri qaytarılmayan əzələ deməkdir.

Yadda saxlamağa dəyər nöqtələr

• İşemiya damarın daralması nəticəsində ürək əzələsinin lazımi qanı almamasıdır; stenokardiya bunun verdiyi siqnaldır.
• Ən dəyərli ipucu ağrının davranışıdır: yüklə yaranır, dincəlməklə bir neçə dəqiqədə keçir.
• Qadınlarda, yaşlılarda və diabeti olanlarda şikayət klassik olmaya bilər — təngnəfəslik və izahsız yorğunluq da işemiya ola bilər.
• Ailə anamnezi kişidə 55, qadında 65 yaşdan əvvəl baş verən hadisələrdə əhəmiyyət daşıyır.
• Ağrı olmayan anda çəkilmiş normal EKQ koronar xəstəliyi inkar etmir.
• Hər darlıq stent tələb etmir; qərar şəkil üzərində deyil, bütün klinik mənzərə üzərində verilir.
• İnvaziv müdaxilənin öz riskləri var; bu risklər göstərişin aydınlığı ilə tarazlaşdırılır.
• Sinə narahatlığı 15–20 dəqiqədən uzun sürür və dincəlməklə keçmirsə, ya da istirahətdə yenidən gəlirsə — 103.

Yüklə yaranıb dincəlməklə keçən sinə narahatlığınız varsa, ya da erkən ailə anamneziniz var və heç vaxt qiymətləndirilməmisinizsə, bu, araşdırılmalı bir vəziyyətdir. Qəbul və randevu səhifəsindən müraciət edə bilərsiniz.

Bu səhifə ümumi məlumat məqsədi daşıyır və fərdi diaqnoz, müayinə planı və ya müalicə təyinatı deyil. Şikayətiniz varsa, qiymətləndirmə üçün həkimə müraciət edin.

Tez-tez verilən suallar

Qəbul və əlaqə